युनिकोड
कुलमान घिसिङलाई विद्युत् प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशक पदबाट हटाउने ओली सरकारको निर्णयले नेपाली समाजमा व्यापक चर्चा र विवाद उत्पन्न गरेको छ। घिसिङलाई हटाएर नयाँ नियुक्ति गरिनुले जनतामा सरकारप्रति चर्को आक्रोश पनि सिर्जना भएको छ।
नेपालमा दशकौँसम्म चल्दै आएको लोडसेडिङलाई समाप्त पार्न कुलमानले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए, जसका कारण उनलाई देशभर लोकप्रियता प्राप्त भएको थियो। उनले विद्युत् प्राधिकरणको नेतृत्व सम्हालेर व्यवस्थापन सुधार गर्दै नेपाललाई उज्यालो बनाए। जनताको जीवनलाई सजिलो बनाए। उनका निर्णयहरूले प्राधिकरणलाई पारदर्शी बनायो र आर्थिक रूपमा सबल बनायो। यस्ता उपलब्धिहरू हुँदाहुँदै पनि उनलाई पदबाट हटाउने निर्णयले सरकारको नियतमाथि पनि प्रश्नहरू खडा गरेको छ।
कुलमानले नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशकको रूपमा गरेको राम्रा कामहरू धेरै प्रशंसनीय छन्। उनका केही प्रमुख योगदानहरू बुँदागतरूपमा चर्चा गरौँ :
१. लोडसेडिङ अन्त्यः उनको नेतृत्वमा नेपालमा लामो समयदेखि चलिरहेको लोडसेडिङ अन्त्य भयो। उनले व्यवस्थापन, वितरण सुधार र ऊर्जा चोरी नियन्त्रणजस्ता प्रभावकारी कदमहरू चालेर लोडसेडिङ हटाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले।
२. आयात घटाउँदै निर्यातमा ध्यानः भारतबाट बिजुली आयातलाई कम गर्दै नेपालभित्र उत्पादन बढाउन उनले पहल गरेका थिए। हाल नेपालले बिजुली निर्यात गर्न पनि थालेको छ, जुन ऊर्जा क्षेत्रमा ठूलो प्रगति हो।
३. अर्थव्यवस्थामा योगदानः लोडसेडिङ हटेपछि उद्योग, व्यापार र सर्वसाधारणको दैनिक जीवनमा सकारात्मक प्रभाव पर्यो। यसले देशको अर्थतन्त्रलाई पनि सुदृढ बनायो, किनभने ऊर्जा अभावले गर्दा थुप्रै क्षेत्र प्रभावित भएका थिए।
४. पारदर्शिता र सुधारः विद्युत् प्राधिकरणमा पारदर्शिता, वित्तीय अनुशासन र सेवा सुधारमा उनले कडा मेहनत गरेका थिए। यसले प्राधिकरणको घाटा कम गर्न र आर्थिक रूपमा सबल बनाउन मद्दत पुर्यायो।
५. नवीनतम प्रविधिको प्रयोगः विद्युत् आपूर्तिमा सुधार ल्याउन उनले विभिन्न प्रविधि र व्यवस्थापन सुधारमा जोड दिएका थिए, जसले गर्दा विद्युत् चुहावट कम भयो र प्रणाली अधिक कुशल बन्यो।
यी सबै कारणले गर्दा कुलमान घिसिङलाई नेपालमा एक सफल र दूरदर्शी ऊर्जा व्यवस्थापकका रूपमा लिइन्छ।
कुलमान हटाइनुका कारण
नेपालमा प्रायः उच्च पदस्थ सरकारी कर्मचारीहरूको नियुक्ति र स्थानान्तरण राजनीतिक दलहरूको प्रभावमा हुने गरेको छ। ओली सरकारले विद्युत् प्राधिकरणमा आफ्ना समर्थक वा विश्वासपात्रलाई नियुक्त गर्न चाहेको देखिन्छ, जसको कारण उनले घिसिङलाई हटाउने निर्णय गर्यो।
कुलमान घिसिङले विद्युत् आपूर्तिमा गरेको सुधारले लोकप्रियता पाएको हुँदा केही राजनीतिक नेताहरूलाई असहज बनाएको हुनसक्छ, जसले गर्दा उनलाई हटाएर आफनो प्रभाव कायम गर्न खोजिएको देखिन्छ। कुलमानले गरेका सुधारलाई अवहेलना गरेर सरकारले गतल नीति अपनाएको छ।
नेपालका धेरै सार्वजनिक संस्थानहरूमा भ्रष्टाचार र अनियमितता रहँदै आएको छ। कुलमानले विद्युत प्राधिकरणलाई पारदर्शी र अनुशासित बनाउन गरेको प्रयासले केही संस्थागत स्वार्थ समूहहरूलाई असन्तुष्ट बनाएको छ। ऊर्जा क्षेत्रमा देखिने आर्थिक लाभका कारण केही शक्तिशाली समूहहरू उनको विरुद्ध लागेका छन्, जसको कारणले उनलाई पदबाट हटाउन सरकारमा दबाब आएको थियो छ।
उर्जामन्त्री दीपक खड्काले केही समय अघि संसदमा बोल्दै भारतका कारण लोडसेडिङ अन्त भएको भन्ने अराजक र गैरजिम्मेवारीपूर्ण अभिव्यक्ति दिएका थिए।
अबको सम्भावित अवस्था कुलमानको हटाइएपछि विद्युत् क्षेत्रले कुन दिशा लिने छ भन्ने कुरामा धेरैको चासो छ। उनको नेतृत्वमा भएको सुधारले ऊर्जा आपूर्तिमा सुधार ल्याएर अर्थतन्त्रमा पनि सकारात्मक प्रभाव पारेको थियो। अब नयाँ नेतृत्वले यी सुधारलाई कसरी निरन्तरता दिन्छ, त्यो महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
अबको डर
कुलमान हटाइएपछि व्यवस्थापनमा कमजोरी आउँदा फेरि लोडसेडिङको जोखिम हुन सक्छ। यदि नयाँ नेतृत्वले कुशल व्यवस्थापन गर्न सकेन भने बिजुली आपूर्तिमा अवरोध हुन सक्छ, जसले पुनः लोडसेडिङको स्थिति सिर्जना गर्न सक्छ।
कुलमानको नेतृत्वमा नेपाल विद्युत प्राधिकरणले घाटामा रहेको अवस्थाबाट लाभमा पुग्न सफल भएको थियो। अबको नेतृत्वले यस आर्थिक सुधारलाई निरन्तरता दिन सक्ने हो भने प्राधिकरण सबल रहन सक्छ। तर, यदि आर्थिक अनुशासन र पारदर्शितामा कमी आयो भने प्राधिकरण फेरि घाटामा जान सक्छ, जसले देशको ऊर्जा क्षेत्रमा ठूलो असर पर्न सक्छ।
कुलमानप्रति जनताको समर्थन र विश्वास उच्च थियो। उनलाई हटाइएपछि अब जनतामा असन्तुष्टि बढ्न सक्छ। ऊर्जा क्षेत्रमा फेरि समस्या देखिएमा जनताको विरोध हुन सक्छ र सरकारलाई दबाबमा पार्न सक्छ।
नयाँ नेतृत्वका लागि कुलमानले गरेका सुधारलाई निरन्तरता दिन चुनौतीपूर्ण हुनेछ। जनताको अपेक्षा उच्च छ, र व्यवस्थापनमा कुनै पनि कमजोरी देखिएमा त्यसको असर ठूलो हुने छ। नयाँ नियुक्त व्यक्तिले कुशलता, पारदर्शिता र इमानदारीका साथ काम गर्न सक्ने हो भने मात्र ऊर्जा क्षेत्रले दीर्घकालीन सुधार देख्न सक्ने छ।
कुलमान हटाइनुपछाडि प्रस्ट रूपमा राजनीतिक, नीतिगत र संस्थागत स्वार्थ ग जोडिएका छन्।
कुलमानलाई जनताले इमानदारी र कर्तव्यपरायणताको प्रतीकका रूपमा लिन्छन्। उनी सरकारी कर्मचारीले कसरी जनताको हितमा काम गर्न सक्छ भन्ने सकारात्मक उदाहरण बनेका छन्। उनीप्रति जनताको समर्थन र विश्वास अझै पनि उच्च छ। उर्जा क्षेत्रमा उनको योगदान जनताले सधैँ सदैव सम्झने छन्।
तर अब सरकारलाई भने धेरै चुनौती सिर्जना भएको छ। अबको नेतृत्वले कुलमानले जस्तै सुधार गर्न सकेन भने ऊर्जा क्षेत्रमा फेरि समस्याहरू आउने सम्भावना छ। यसले सरकारप्रतिको जनताको विश्वास र भरोसामा असर पर्न सक्छ र देशमा लामो समयसम्म स्थिरता कायम राख्न पनि कठिन हुन सक्छ।
प्रतिक्रिया