युनिकोड
नेपालमा युवाको जनसंख्या करिब ६० प्रतिशत छ। यो तथ्यले स्पष्ट गर्छ– मुलुकको समृद्धि र विकासमा युवाको भूमिका कति महत्त्वपूर्ण छ। विश्वमा पनि करिब ४० प्रतिशत जनसंख्या २५ वर्षमुनि युवाहरूकै छ। युवाको ऊर्जाशीलता, नवप्रवर्तनशील सोच, उद्यमशीलता र नेतृत्व गुणले मात्र देश र समाजको सकारात्मक परिवर्तन सम्भव हुन्छ।
यसै कारण संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् १९९९ मा १२ अगस्टलाई अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसको रूपमा घोषणा गरेको थियो। यस दिवसले विश्वभरका युवाहरूलाई एकै मञ्चमा ल्याएर उनीहरूको अधिकार, समस्या, भूमिका र योगदानलाई चर्चा गर्ने अवसर दिन्छ। तर यो दिवस केवल एक चाँडोपल्ट मनाउने दिन मात्र होइन, यसलाई प्रभावकारी बनाउन युवालाई निरन्तर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सशक्त बनाउनु अनिवार्य छ।
अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
विश्वव्यापी युवाको हकहितलाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले सन् १९९९ मा संयुक्त राष्ट्रसंघले १२ अगस्टलाई ‘अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस’ घोषणा गरेको थियो। त्योसँगै पहिलो पटक यो दिवस सन् २००० मा मनाइयो।
यस दिवसको मूल उद्देश्य विश्वका युवाहरूको समस्या, अधिकार र आवश्यकतामा ध्यानाकर्षण गर्नु हो। यसले विश्वव्यापी रूपमा युवालाई सशक्त बनाउन, उनीहरूको सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र राजनैतिक विकासमा सहयोग पुर्याउन काम गर्छ।
युवालाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्च किन आवश्यक छ?
यसले युवा वर्गलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पुगेर आफ्ना क्षमताहरू प्रदर्शन गर्ने, नेतृत्व विकास गर्ने, अनुभव आदानप्रदान गर्ने र नयाँ अवसरहरू प्राप्त गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ।
अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा सहभागी हुँदै गर्दा युवाले निम्न अवसरहरू प्राप्त गर्दछन्:
- ज्ञान र सीप अभिवृद्धि: विश्वका विभिन्न देशका युवासँग संवाद र सहकार्य गर्दा नयाँ ज्ञान र सीप सिक्न पाइन्छ।
- सामाजिक सम्बन्ध विस्तार: विभिन्न सांस्कृतिक र सामाजिक पृष्ठभूमिका युवासँग मित्रता र सहकार्य बढ्छ।
- नेतृत्व विकास: अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा भाग लिएर नेतृत्व र समस्या समाधानका क्षमता विकास हुन्छ।
- व्यावसायिक अवसरहरू: अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्किङले उद्यमशीलता र रोजगारीका नयाँ बाटाहरू खोल्छ।
- राष्ट्रिय पहिचान: विदेशमा आफ्नो देशको प्रतिनिधित्व गर्दा राष्ट्रिय गौरव र पहिचान बढ्छ।
नेपालमा युवालाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा लैजानुपर्ने आवश्यकता
नेपाल विश्वको एउटा सानो तर सांस्कृतिक दृष्टिले समृद्ध मुलुक हो। तर नेपालका युवाहरूको क्षमताहरू विश्वसामु पूर्णरूपमा प्रकट भएका छैनन्। यो समस्या मुख्यत: शिक्षा, भाषा, आर्थिक स्थिति र प्रविधिको पहुँचमा सीमितताका कारण छ।
नेपालका युवाहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पुर्याउने आवश्यकता किन छ?
- प्रतिस्पर्धात्मक विश्वमा उत्तरदायित्व: विश्वव्यापी रुपमा युवाको प्रतिस्पर्धा बढ्दो छ। नेपालको युवाले पनि विश्व मञ्चमा आफ्नो स्थान बनाउनुपर्छ।
- देशको विकासमा योगदान: विदेशबाट प्राप्त ज्ञान, सीप र अनुभव देश विकासमा लगानी गर्नुपर्छ।
- सांस्कृतिक सहिष्णुता र मेलमिलाप: विभिन्न राष्ट्रका युवासँग अन्तरक्रिया हुँदा सहिष्णुता र मित्रता बढ्छ।
- वैश्विक समस्यामा युवा सहभागिता: वातावरण संरक्षण, विश्वशान्ति, महिला अधिकार जस्ता विश्वव्यापी विषयमा नेपालका युवाले भूमिका खेल्नुपर्छ।
- रोजगार र उद्यमशीलता अवसरहरू: अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्किङले रोजगार र व्यवसायका नयाँ अवसरहरू सिर्जना गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
नेपालका युवाका चुनौतीहरू
नेपालका युवाहरूले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पुग्नका लागि थुप्रै चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्छ। ती मध्ये प्रमुख चुनौतीहरू यस्ता छन्:
- शैक्षिक स्तर र गुणस्तर: नेपालमा शैक्षिक स्तर अझै सुधार गर्न आवश्यक छ। अंग्रेजी भाषा र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका तालिमहरू कम उपलब्ध छन्।
- आर्थिक अभाव: धेरै युवा अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रममा सहभागी हुन आर्थिक अभावका कारण असमर्थ छन्।
- प्रविधि र सूचना पहुँचको कमी: ग्रामीण क्षेत्रका युवालाई इन्टरनेट र प्रविधि पहुँच छैन।
- राजनीतिक अस्थिरता र नीति अभाव: युवालाई राष्ट्रिय नीति र योजना अनुसार प्रतिनिधित्व र अवसर दिने व्यवस्था कमजोर छ।
- सामाजिक र सांस्कृतिक अवरोध: परिवार र समाजले पनि युवाको अन्तर्राष्ट्रिय सहभागितामा समर्थन गर्न सक्दैनन्।
प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय युवा मञ्चहरू
विश्वमा युवाहरूका लागि थुप्रै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरू छन् जसले युवाको नेतृत्व विकास, नेटवर्किङ र सीप अभिवृद्धि गर्छन्। ती मध्ये केही प्रमुख मञ्चहरू यस्ता छन्:
- संयुक्त राष्ट्रसंघ युवा कार्यक्रम (UN Youth Program): युवाहरूको सामाजिक, आर्थिक र राजनैतिक विकासमा सहयोग पुर्याउने कार्यक्रम।
- एक युवा संसार सम्मेलन (One Young World Summit): विश्वका युवा नेताहरूलाई एकत्रित गर्ने र समाधान खोज्ने सम्मेलन।
- विश्व युवा सम्मेलन (World Youth Forum): विश्वभरिका युवाहरूको आवाज विश्व मञ्चमा पुर्याउने महत्वपूर्ण फोरम।
- दक्षिण एसियाली युवा फोरम (South Asian Youth Forum): दक्षिण एसियाली मुलुकका युवाबीच सहकार्य र मित्रता बढाउने मंच।
- वैश्विक उद्यमशीलता सम्मेलन (Global Entrepreneurship Summit): युवा उद्यमीहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा जोड्ने कार्यक्रम।
नेपालमा युवालाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा लैजानका लागि अवसरहरू
नेपालका युवाहरूले विश्वका अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा सहभागिता जनाउनका लागि धेरै अवसरहरू छन्।
- शैक्षिक छात्रवृत्ति र प्रशिक्षण कार्यक्रमहरू: विदेशी विश्वविद्यालय र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले नेपालका युवाका लागि छात्रवृत्ति र प्रशिक्षण कार्यक्रमहरू उपलब्ध गराउँछन्।
- पर्यटन र सांस्कृतिक आदानप्रदान: नेपालको समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदालाई विश्वमा चिनाउन युवाहरूलाई अवसर प्रदान गर्नुपर्छ।
- अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता र सम्मेलनहरू: विज्ञान, साहित्य, कला र खेलकुदमा युवाहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा लैजान प्रोत्साहन।
- विदेशी भाषा र प्रविधिमा दक्षता अभिवृद्धि: अंग्रेजी, चिनियाँ, जापानी जस्ता भाषाहरू सिकाएर विदेशमा सजिलो पहुँच सुनिश्चित गर्नु।
- सार्वजनिक–निजी साझेदारी: सरकारी र निजी क्षेत्रले मिलेर युवालाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पुर्याउने योजनाहरू बनाउनु।
प्रेरणादायी युवा कथाहरू
नेपालका थुप्रै युवा छन् जसले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको नाम उजागर गरेका छन्। तीमध्ये केहि उदाहरणहरू:
- गोपाल तामाङ: संयुक्त राष्ट्रसंघको युवा कार्यक्रममार्फत गाउँमा स्वरोजगार कार्यक्रम सञ्चालन गरेका छन्, जसले गाउँको आर्थिक स्थिति सुधार गरेको छ।
- सिता अधिकारी: अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञान प्रतियोगितामा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै उत्कृष्ट पुरस्कार जितेकी छन्।
- हरि थापा: युवालाई उद्यमशीलता र नेतृत्व विकासमा प्रेरित गर्ने कार्यमा सक्रिय छन्।
- स्रोतशिला मगर: महिला सशक्तिकरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय संस्था र नेपालको बीचमा पुलको भूमिका निभाउँदै छिन्।
युवालाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा लैजानका लागि नीति र रणनीति
- शिक्षा प्रणाली सुधार: अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने शिक्षाको प्रवर्द्धन।
- अन्तर्राष्ट्रिय भाषाको विकास: अंग्रेजी तथा अन्य भाषाहरू सिक्न विशेष तालिमहरू सञ्चालन।
- नेतृत्व विकास कार्यक्रम: नियमित रूपमा नेतृत्व, संचार र समस्या समाधानका तालिम।
- अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता: सरकारी र गैरसरकारी संस्थाद्वारा युवालाई अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रममा सहभागी गराउने।
- छात्रवृत्ति र अनुदान: आर्थिक रुपमा कमजोर युवालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा लैजान सहयोग।
- प्रविधि पहुँच विस्तार: ग्रामीण क्षेत्रका युवालाई इन्टरनेट र डिजिटल प्रविधिमा पहुँच दिने।
- विदेश अनुभवको सदुपयोग: विदेशबाट प्राप्त ज्ञान नेपाल विकासमा लगानी गर्न प्रेरणा र व्यवस्थापन।
निष्कर्ष
अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवसको सन्देश केवल उत्सव र कार्यक्रम मात्र होइन, यो युवा सशक्तीकरण र विश्व मञ्चमा सहभागिता सुनिश्चित गर्ने अभियान हो। नेपालका युवाहरूले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफ्नो पहिचान बनाउँदै देशको समृद्धि र विकासमा योगदान पुर्याउनुपर्छ।
सरकार, शिक्षण संस्था, निजी क्षेत्र र समाजले युवालाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुर्याउन मिलेर काम गर्नुपर्छ। यसबाट मात्र नेपालले वैश्विक प्रतिस्पर्धा र विकासको बाटो तय गर्न सक्नेछ।
प्रतिक्रिया