युनिकोड
स्वास्थ्यको कारण देखाउँदै जगदीप धनखडले सोमबार अचानक राजीनामा दिएपछि भारतको उपराष्ट्रपति पद खाली भएको छ।
अगस्ट २०२२ मा उपराष्ट्रपतिको पदभार ग्रहण गरेका ७४ वर्षीय धनखडको कार्यकाल २०२७ सम्म थियो।
तर अहिले उनले पद त्याग गरेपछि प्रश्न उठेको छ- अब उनको जिम्मेवारी कसले लिन्छ?
भारतको निर्वाचन आयोगको वेबसाइट अनुसार, सामान्य अवस्थामा निवर्तमान उपराष्ट्रपतिको कार्यकाल समाप्त भएको ६० दिनभित्र नयाँ उपराष्ट्रपति चयनका लागि निर्वाचन गरिसक्नुपर्छ।
उपराष्ट्रपतिको कार्यकाल समाप्त हुनुभन्दा अघि यो निर्वाचन प्रक्रिया सम्पन्न हुन्छ।
तर उपराष्ट्रपतिको मृत्यु, राजीनामा वा पदबाट हटाइएमा वा अन्य कुनै कारण यो पद रिक्त भयो भने त्यसलाई पूर्ति गर्न सकेसम्म चाँडो निर्वाचन गर्नुपर्ने व्यवस्था भारतको संविधानको धारा ६८ को उपधारा २ मा छ।
भारतमा उपराष्ट्रपति राष्ट्रपतिपछिको सर्वोच्च संवैधानिक पद हो।
संविधान अनुसार, उपराष्ट्रपतिको निर्वाचन संविधानको धारा ६३ देखि ७१ र उपराष्ट्रपति (निर्वाचन) नियमावली, १९७४ अन्तर्गत हुन्छ।
अब उपराष्ट्रपतिको पद रिक्त भएकाले निर्वाचन आयोगले नयाँ उपराष्ट्रपतिको निर्वाचनको व्यवस्था गर्नुपर्नेछ।
भारतीय संविधानको धारा ६६ अनुसार, संसद्का दुवै सदन (लोकसभा र राज्यसभा) का सदस्य मिलेर बनेको निर्वाचन मण्डलले उपराष्ट्रपतिको निर्वाचन गराउँछ।
समानुपातिक प्रतिनिधित्व अनुसार, निर्वाचन एकल संक्रमणीय मतमार्फत गरिन्छ। यो मतदान गोप्य हुन्छ।
तर यसबीच उपराष्ट्रपतिको जिम्मेवारी कसले सम्हाल्छ?
उपराष्ट्रपतिको मृत्यु भएमा वा उनको कार्यकाल समाप्त हुनुभन्दा अगाडि राजीनामा दिएमा वा उपराष्ट्रपतिले राष्ट्रपतिका रूपमा कार्य गरिरहेको अवस्थामा उनको कर्तव्य कसले लिनेछ भन्ने कुरा भारतको संविधानमा उल्लेख छैन।
भारतको संविधानअन्तर्गत उपराष्ट्रपति राज्यसभाको अध्यक्ष हुन्छन्।
संविधानमा उपराष्ट्रपतिसँग सम्बन्धित एउटा मात्र प्रावधान छ, जुन राज्यसभाको अध्यक्षका रूपमा उनको कामसँग सम्बन्धित छ।
यदि पद खाली भयो भने राज्यसभाको उपाध्यक्ष वा भारतका राष्ट्रपतिद्वारा अधिकृत राज्यसभाका कुनै अन्य सदस्यले पद सम्हाल्छन्।
प्रतिक्रिया